Wat zeggen paarden met hun lichaamstaal?

Je paard doet nooit zomaar iets.

Schrikt hij van alles, raakt hij in paniek als zijn maatje weggaat of zegt hij nee bij het aansingelen? Dat is geen eigenwijsheid of ondeugd. Het zijn antwoorden. Een paard kan niet met woorden vertellen wat hij voelt, dus vertelt zijn lichaam het. Continu, in kleine signalen die de meeste mensen voorbij lopen.

In dit artikel lees je de signalen die je paard gebruikt, hoe je ze herkent en wat je er in de praktijk mee kunt.

De signalen, stuk voor stuk

• Oren

  Waar zijn oren heen gaan, is waar zijn aandacht zit. Oren die rustig meedraaien en zacht bewegen betekenen ontspanning. Oren die strak naar achteren worden gedrukt tegen zijn hoofd zeggen: spanning of irritatie. Oren die ijskoud stil naar voren staan, zeggen: alles gefixeerd op één ding.

• Ogen

  Een ontspannen paard knippert rustig en kijkt zacht. Een starre blik, een oogwit dat ineens zichtbaar wordt of ogen die dichtgeknepen blijven, vertellen je dat er spanning binnenkomt, vaak al lang voordat hij gaat bewegen.

• Neusgaten en mond

  Korte, snelle neusademhalingen en wijde neusgaten horen bij spanning. Aan de andere kant: een hangend onderlipje en een zachte kin zijn het teken van echte ontspanning. Knarsetanden betekent meestal nadenken of ongemak.

• Hals en rug

  Een hoge, korte hals en een opgespannen rug horen bij een paard dat klaarstaat om te reageren. Een paard dat zijn hoofd laat zakken, zijn rug laat rondhangen en zijn gewicht rustig verdeeld, geeft aan: ik voel me veilig.

• Staart

  Zwiepen met de staart is zelden 'gewoon een vlieg'. Meestal zit er irritatie of spanning onder. Een zacht hangende staart en af en toe een rustige zwiep zijn onschuldig; het ritmische, strakke zwiepen is een signaal dat je niet mag missen.

• Houding en benen

  Gewicht richting de achterhand, benen die klaarstaan om weg te stappen, gespannen buikspieren: dat is de vluchtknop die ingedrukt wordt. Een paard dat een achterbeen rustig laat rusten, zijn gewicht zakt en zijn hoofd laat zakken, heeft zijn rem losgelaten.

Binnenvetter, Vluchter of Alerte Waker?

Niet elk paard laat spanning op dezelfde manier zien. In mijn werk kom ik steeds drie spanningstypes tegen. Welk type jouw paard is, bepaalt welke signalen jij vooral moet leren lezen.

• De Binnenvetter

  Hij laat weinig zien aan de buitenkant, maar spaart spanning op van binnen. Signalen die je makkelijk mist: een strak mondhoekje, een staart die blijft zwiepen, een oog dat strak beweegt.

• De Vluchter

  Zijn eerste antwoord op spanning is weggaan. Je ziet het eerder in zijn benen en zijn hals dan in zijn hoofd: het gewicht verplaatst zich, de hals komt omhoog en dan gaat hij.

• De Alerte Waker

  Hij staat altijd een stap klaar. Oren die van alles opvangen, een hoofd dat hoog staat, een blik die elke beweging volgt. Het gaat hem niet om weggaan, maar om niets missen.

Wil je weten welk type jouw paard is? Doe dan de gratis Vuurwerk-Spanningscheck — zeven korte vragen, twee minuten.

Eerst het lijf, dan de wereld, dan het woord

Signalen herkennen is stap één. In de LEES-methode lees ik een paard in vier stappen: eerst het Lijf, dan de Eigen wereld, dan Expressie en dan Samenspel. Eerst het lijf, dan de wereld, dan het woord, dan het antwoord. Je kunt een paard pas goed helpen als je weet wat zijn lichaam je vertelt en dat begint bij ontspanning, niet bij correctie.

Veelgestelde vragen over wat paarden zeggen

• Waarom zwiept mijn paard met zijn staart?

  Meestal door irritatie of spanning, niet altijd door vliegen. Kijk naar het geheel: als de staart strak en ritmisch zwiept terwijl hij ook gespannen oren of een stijve hals heeft, vertelt je paard je dat iets hem raakt.

• Wat betekent het als mijn paard zijn oren naar achteren legt?

  Dat hangt af van hoe en hoe lang. Oren die even meedraaien terwijl hij kijkt, zijn normaal. Oren die strak tegen zijn hoofd worden gedrukt en daar blijven, zeggen dat hij spanning of irritatie voelt. Vervelend genoeg is het juist bij het aansingelen een signaal dat vaak te lang genegeerd wordt.

• Hoe zie ik dat mijn paard ontspannen is?

  Een hangend onderlipje, zachte oren die rustig meebewegen, een lage hals, zuchten en een staart die zacht hangt. Dit zijn de momenten waarop het lichaam van het paard aangeeft dat hij zich veilig voelt. Precies dáárom beginnen we in de LEES-methode altijd bij het lijf.

• Mijn paard doet niks bij spanning. Betekent dat dat hij het oké vindt?

  Niet automatisch. Paarden die stil blijven staan, kunnen dat zijn omdat ze bevriezen: ze horen bij de binnenvetters. Kijk dan juist naar de kleine signalen (ogen, mond, ademhaling) en niet alleen naar wat hij doet of laat.

Wat kun je ermee doen?

Leer eerst kijken, dan pas handelen. Drie manieren om daar vandaag nog mee te beginnen: